فصل بيست و چهارم : رسالت اسلام
قرآن كريم
جايگاه قرآن كريم
رسالت اسلام در قرآن كريم ، كه الفاظ و معانى آن از سوى
پروردگار بر رسول خدا صلى الله عليه و آله نازل شد، نمودار شده
است . پيامبر نيز آن را به آگاهى ياران خود و مسلمانان رسانيد
تا آن را خوانده ، حفظ نموده و از آنچه در آن آمده پيروى
نمايند. بنابراين ، قرآن چشمه اى است كه مسلمانان در دين خود
از آن مايه مى گيرند و همو است كه جامعه اسلامى را مشخص نموده
و ويژگى هاى و برترى هاى آن را مى نمايد.
هر كس بخواهد عضوى از جامعه اسلامى باشد، بايد از آنچه در قرآن
آمده است سرپيچى نكند و مخالفت با آن را در حكم خروج از اسلام
بداند.
بنابر اين ، قرآن سر چشمه اوليه و اساسى انديشه هاى قانونى و
تشريعى به شمار مى آيد. از اين رو، احكام و قوانين آن بر
مسلمانان واجب است و بر آنان است كه از آن پيروى كرده و در
رفتار و كارهاى خويش آن را به اجرا در آوردند. هم چنين بر
مسلمانان است كه در موارديكه نص
وجود ندارد، به اصول اساسى تكيه نمايند.
پس بطور كلى ، قرآن همان قانون اساسى سياسى اسلام و مرجعى است
كه فرقه ها و مذاهب اسلامى ، براى نشان دادن درستى راه خويش ،
به آن پناه جسته و تكيه مى نمايند. قرآن سرچشمه اى است كه
فلاسفه و انديشمندان و مسلمانان هنگام اثبات انديشه ها و
نظريات خويش به آن استناد مى كنند. بيشتر علوم و دانش عربى به
قرآن باز مى گردد؛ به ويژه دانش هاى زبانى مانند دستور زبان و
صرف و نحو كه به همراه سخنورى و بيان و اعجاز و نقد ادبى ريشه
در قرآن دارند.از سوى ديگر، قرآن داراى اخبار و آگاهى هايى نسبت به امت هاى
پيشين و فرستادگان و پيامبران و دولت هاى گذشته است كه بيشتر
كتاب هاى تاريخى نوشته شده در اين زمينه تكيه به آن دارد. و
حتى دانشمندان علوم طبيعى ، صحت گفتار خويش را به وسيله آن مى
سنجد.
تاريخ بشريت كتابى نظير قرآن و به تاثير گذارى آن سراغ ندارد.
از هنگام نزول آن تا كنون و از اين پس تا آنجا كه پروردگار
بخواهد، مردم در جاى جاى جهان روزانه آن را قرائت نموده و
انديشه ها و نظم خود را از آن خواهند گرفت . مردم با خواندن
قرآن ، تحت تاثير زبان ، روش ها و انديشه هاى آن قرار مى
گيرند؛ طورى كه مى توان گفت در مورد هيچ كتابى به اندازه قرآن
، بررسى ، و شرح ، پاورقى ، و تحليل ها و نقل قول به عمل
نيامده است .
(942)
نام ها و نزول
قرآن
قرآن كريم كلمه قرآن را
به حرف تعريف ال در پنجاه آيه و
بدون آن در نوزده آيه ، آورده است . هم چنين در هفت آيه با نام
الفرقان به آن اشاره نموده است .
نيز از آن با نام الكتاب در
نزديك به هشتاد آيه ياد شده كه منظور، آنچه به رسول خدا صلى
الله عليه و آله نازل شده مى باشد. البته در تعدادى از آيات
ديگر، به لفظ الكتاب اشاره شده
كه مقصود آن ، كتاب هاى مقدس يهوديان و مسيحيان است و در قرآن
از خود آنان به عنوان اهل الكتاب
ياد گرديده است .نيز نام الذكر در چهل و چهار آيه
آمده است كه در بيشتر آنها، مقصود همان قرآن كريم است . هم
چنان كه در آيه اى ، به نام الصحف
از آن ياد گرديده است رسول من
الله يتلوا صحفا مطهرة ؛ يعنى :
پيامبرى از سوى خدا بيايد كه صحيفه هاى پاكى را برآنها بخواند بينه 2.
در جاى ديگر، از اصل قرآن كريم اين گونه ياد شده است :
فى لوح محفوظ؛
يعنى : در لوح محفوظ جاى دارد بروج 22 كه در اين لوح ،
ام الكتاب ال عمران 7، رعد 39، زخرف 4
يعنى اساس اين كتاب قرار دارد.
پروردگار متعال ، قرآن كريم را به وسيله روح الامين
شعراء 193 و روح القدس
نحل 102 بر پيامبر صلى الله عليه
و آله نازل كرده است .
اين كتاب قرآن به زبان عربى
آشكارى نازل شده نحل 103، شعراء 195،
يوسف 2، رعد 37، طه 113، زمر 28، فصلت 3، شورى 7، زخرف 3،
احقاف 12 تا عرب بتواند به آسانى آن را فهميده و درك
نمايد.
آيات و سوره ها
قرآن كريم 77639 كلمه دارد كه 6725 آيه را تشكيل مى
دهد. كلمه آيه در سيصد و هشتاد
جاى قرآن آمده است كه بيشتر آنها به معناى قدرت پروردگار متعال
است كه موجب ترس و شگفتى و تشخيص مى شود و اغلب به همراه فعل
اتى يعنى انجام داد، يا
راى يعنى ديد، يا
جاء يعنى آمد، است . برخى آيه ها
را با توجه به سياق قرآن ، به دشوارى مى توان معنا نمود، اما
معناى بيشتر آنها، مربوط به شكل ظاهرى است ؛ هم چون آيه :
ما ننسخ من آية او ننسها نات بخير منها
او مثلها؛ يعنى : هر حكمى را نسخ
كنيم ، و يا نسخ آن را به تاخير اندازيم ، بهتر از آن يا
همانند آن را مى آوريم بقره 106.
و يا اين آيه : و اذا بدلنا آية مكان
آية و الله اعلم بما ينزل قالوا انما انت مفتر ؛ يعنى :
و هنگامى كه آيه اى را به آيه ديگر مبدل
كنيم حكمى را نسخ نماييم - و خدا بهتر مى داند چه حكمى را نازل
كند- آنها مى گويند: تو افترا مى بندى نحل 101.
و نيز: هو الذى انزل عليك الكتاب منه
آيات محكمات ؛ يعنى : او كسى است كه اين كتاب آسمانى را
بر تو نازل كرد، كه قسمتى از آن ، آيات محكم صريح و روشن است
آل عمران 7.
هم چنين : واذكرن ما يتلى فى بيوتكن من
آيات الله و الحكمة ؛ يعنى : آنچه را در خانه هاى شما
از آيات خداوند و حكمت و دانش خوانده مى شود ياد كنيد. در جاى
ديگر: تلك آيات الكتاب و الذى انزل اليك
من ربك الحق ؛ يعنى اينها آيات كتاب آسمانى است ؛ و
آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده ، حق است موعد 1.
يك آيه ، معمولا جمله مستقلى است ، اما گاه بيش از يك جمله است
كه به وسيله حرف ربط به يكديگر متصل مى شوند. هم چنين برخى
آيات ، جزيى از يك جمله ، كلمه و يا دو كلمه به شمار مى آيند.
آيات قرآن به صورت سوره ها تنظيم شده اند. تقسيم قرآن به سوره
ها، به اوايل زمان نزول آن باز مى گردد. كلمه سوره در ده آيه
آمده است كه در ميان آن ، شش آيه با پسوند نزول آمده است .
(943)
قرآن ، مشركين را به آوردن يك سوره مانند خود آن و يا ده آيه
به رقابت خوانده است .
(944)
هر سوره نام مخصوصى دارد كه بر گرفته از موضوع سوره و يا
مهمترين محتواى آن است . اين نام ها، گوناگون است و بيشتر از
موضوع هاى انسانى گرفته شده است . در آغاز برخى سوره ها، حروف
و يا كلمات گنگى ديده مى شود كه مفسرين در تفسير آنها نظرات
متفاوتى دارند. برخى سوره ها كه تعداد آنها هم اندك نيست ، با
سوگند، پرسش ، خطاب به پيامبر صلى الله عليه و آله و يا نيايش
و تهديد آغاز مى شوند.
تعداد آيات هر سوره متفاوت است . طولانى ترين سوره قرآن ، بقره
است كه 286 آيه و حدود 4200 كلمه دارد. قرآن سوره هايى دارد كه
آيات آنها در حدود دويست آيه است و در مقابل ، سوره هايى كه
آيات آنها ميان سه و هفت آيه است . كوتاه ترين اين سوره ها،
سوره كوثر است كه شامل سه ايه و ده كلمه است .
سوره هاى ديگر در ميان اين دو دسته قرار دارند. به طور كلى ،
سوره هاى طولانى در بخش هاى آغازين قرآن و سوره هاى كوتاه در
بخش پايانى آن قرار دارند. بعضى از سوره ها در مورد يك موضوع
سخن گفته اند؛ مانند سوره طه ، يوسف ، و سوره فاتحه به عنوان
دعا و نيايش . دو سوره فلق ، و ناس هر دو معوذتان ناميده مى
شوند؛ زيرا در آغاز آنها، قل اعوذ آمده است . اغلب سوره ها
داراى آيات متعددى در موضوع هاى گوناگون هستند.