رسول خدا خبر يافت كه جمعى از ((بنى ثعلبه )) و ((محارب )) به رهبرى مردى به نام ((دعثوربن حارث )) در محل ((ذى امر)) فراهم گشته اند تا در پيرامون مدينه دست به چپاول زنند.
رسول خدا با 450 نفر از مسلمين در 12 ربيع الاول سال سوم بيرون رفت و تا((ذى امر)) در ناحيه ((نخيل )) پيش رفت مسلمانان در آن ناحيه مردى از بنى ثعلبه رادستگير كرده نزد رسول خدا آوردند و او اسلام آورد, در اين موقع ((دعثوربن حارث ))رسيد و با شمشيرى كه در دست داشت , بر سر رسول خدا ايستاد و گفت : كه مى تواندامروز تو را از دست من نجات دهد؟ رسول خدا گفت : خدا آنگاه نيرويى معنوى ((دعثور)) را برخود بلرزاند و شمشير از دستش بيفتاد رسول خدا آن را برگرفت و گفت :اكنون چه كسى تو را از دست من نجات مى دهد؟ گفت : هيچ كس , و سپس شهادتين برزبان راند و نزد قوم خويش بازگشت و آنان را به دين اسلام دعوت كرد آيه 11 سوره مائده درباره همين غزوه و همين داستان نزول يافته است ((168)).
 

غزوه بحران

غزوه بحران ((169)).
رسول خدا خبر يافت كه گروه بسيارى از ((بنى سليم )) در ناحيه ((بحران )) فراهم گشته اند, پس با 300 مرد از اصحاب خويش تا بحران پيش رفت , اما برخوردى روى نداد و دشمن متفرق شده بود, رسول خدا پس از ده روز به مدينه بازگشت اين غزوه درششم جمادى الاولى , 27 ماه پس از هجرت واقع شد ((170)).
 

سريه ((محمد بن مسلمه )) يا سريه قرده

پس از واقعه بدر ((كعب بن اشرف )) كه مردى شاعر و زبان آور بود, در اشعار خودرسول خدا را بد مى گفت و دشمنان را بر ضد مسلمين تحريك مى كرد حسان بن ثابت وزنى از مسلمانان به نام ((ميمونه )) در پاسخ كعب و رد او اشعارى گفتند, ولى كعب نام زنان مسلمان را در اشعار خود با بى احترامى مى برد و مسلمانان را آزار مى داد در اين موقع رسول خدا گفت : كيست كه مرا از دست پسر اشرف آسوده كند؟((محمدبن مسلمه )) گفت : من خود اين مهم تو را كفايت مى كنم و او رامى كشم ((محمدبن مسلمه )) اين كار را با كمك چند نفر از جمله ((سلكان بن سلامه ))(برادر رضاعى كعب ) انجام داد و سپس سركعب را آوردند و پيش پاى رسول خداانداختند و چون بامداد شد, يهوديان را بيم و هراس گرفته بود و نزد رسول خدا آمدند وگفتند: سرور ما را ناگهان كشتند رسول خدا كارهاى ناپسند و اشعار و آزار كعب رايادآورى كرد و با آنان قرار صلح گذاشت ((171)).
 

سريه ((زيدبن حارثه )) يا سريه قرده :

رسول خدا در جمادى الاخره سال سوم (28 ماه پس از هجرت ), ((زيدبن حارثه )) رابراى جلوگيرى از كاروان قريش فرستاد راهنماى اين كاروان ((فرات بن حيان عجلى )) بودكه كاروان را از راه عراق و ناحيه ((ذات عرق )) مى برد زيد با صد سوار تا ((قرده )) كه درناحيه ((ذات عرق )) واقع است پيش تاخت و بر كاروان دست يافت , اما مردان كاروان گريختند, تنها ((فرات بن حيان )) اسير شد و پس از مسلمان شدن آزاد گشت رسول خداخمس غنيمت را كه بيست هزار درهم بود برداشت و باقيمانده را به مردان سريه قسمت كرد ((172)).
 

داستان محيصه و حويصه

ابن اسحاق بعد از كشته شدن ((كعب بن اشرف )) مى نويسد: رسول خدا گفت : بر هر كه از مردان يهود ظفر يافتيد او را بكشيد, پس ((محيصة بن مسعود)) يكى از بازرگانان يهودرا كه ((ابن سنينه )) ((173)) نام داشت , كشت برادر بزرگترش ((حويصه )) كه هنوز مسلمان نبود او را زد و گفت چرا اين مرد را كشتى ؟ ((محيصه )) در پاسخ گفت : اگر محمد مرامى فرمود كه گردنت رابزنم , بيدرنگ تو را گردن مى زدم , ((حويصه )) گفت : راستى دينى كه اين همه در تو اثر گذاشته است عجيب است و سپس خودبه دين اسلام درآمد.
 

غزوه احد

تاريخ : شنبه هفتم شوال سال سوم هجرت , 32 ماه بعد از هجرت .
عده سپاهيان اسلام : در اول 1000 نفر و در ميدان جنگ 700 نفر.
عده دشمن : سه هزار مرد جنگى (700 زره پوش , 200 اسب و سه هزار شتر).
مقصد: ايستادگى در مقابل قريش كه براى تلافى جنگ بدر آمده بودند.
جانشين رسول خدا براى نماز خواندن : عبدالله بن ام مكتوم .
نتيجه : كشته شدن بيش از 70 نفر از بزرگان مسلمين و نزول 60 آيه از سوره آل عمران .
شرح مختصر: پس از واقعه بدر, ((ابوسفيان )) كاروان تجارت را به مكه رسانيد,((عبدالله بن ابى ربيعه )) و ((عكرمة بن ابى جهل )) و ((صفوان بن اميه )) با مردانى از قريش كه پدران و پسران و برادرانشان در بدر كشته شده بودند با ابوسفيان و ديگر كسان واردصحبت شدند و گفتند: اى گروه قريش ! وقت آن رسيده كه به انتقام خون كشتگانمان ,لشكرى را به جنگ محمد گسيل داريد ابوسفيان گفت : من نخستين كسى هستم كه اين پيشنهاد را مى پذيرم و سود مال التجاره را به هزينه جنگ اختصاص داد (انفال /36),سپس طوايف قريش بر جنگ با رسول خدا همداستان شدند.
((ابوعزه )) كه شاعرى زبان آور بود و رسول خدا در بدر بدون هيچ گونه فديه اى آزادش كرده بود به تحريك ((صفوان بن اميه )) به راه افتاد و با اشعار خود, قبايل ((بنى كنانه )) را به جنگ با مسلمين دعوت مى كرد.
برخى از بزرگان قريش , به منظور آن كه سپاهيان از ميدان جنگ نگريزند و بيشتردر كارزار پايدارى كنند همسران خود را نيز همراه بردند, از جمله ابوسفيان كه فرمانده سپاه بود, همسر خود ((هند)) دختر ((عتبه )) را با خود برد.
قريش با اين ترتيب به سوى مدينه رهسپار شدند و در پاى كوه ((عينين )) در مقابل مدينه فرود آمدند.
عباس بن عبدالمطلب رسول خدا را از تصميم قريش باخبر ساخت و منافقان ويهود نيز در مدينه به تحريك و تشويق مردم پرداختند و بدينسان خبر قريش در مدينه انتشار يافت .
رسول خدا ابتدا دو نفر از اصحاب (ا نس و مؤنس ) را در شب پنجشنبه پنجم ماه شوال به منظور تحقيق و بررسى وضع دشمن بيرون فرستاد, سپس ((حباب بن منذر)) رافرستاد كه اطلاعاتى به دست آورند.
 

جمعه ششم شوال

اصحاب رسول خدا در اين شب مدينه را پاسبانى كردند و ((سعدبن معاذ)) و((اسيدبن حضير)) و ((سعدبن عباده )) با عده اى مسلح تا بامداد به پاسبانى ايستادند, درهمين شب رسول خدا خوابى ديد كه بر اثر آن خوش نداشت از مدينه بيرون رود و دراين باب با اصحاب خود مشورت كرد بزرگان مهاجر و انصار با ماندن در مدينه موافقت كردند ولى جوانانى كه در بدر شركت نداشتند از شوق شهادت با اين راى مخالفت كردندو اصرار داشتند كه بر سر دشمن بروند.
در نتيجه اصرار جوانان , رسول خدا تصميم به حركت گرفت و در همان روز جمعه اصحاب خود را به شكيبايى سفارش فرمود و با هزار نفر از مدينه بيرون آمد و خود براسبى سوار بود و نيزه اى به دست داشت و پرچم مهاجرين بر دست على بن ابى طالب بود.
 

بازگشتن منافقان

در محل ((شوط)) در ميان مدينه و احد ((عبدالله بن ابى )) با يك سوم مردم به مدينه بازگشت و گفت : حرف جوانان را شنيد و گفتار ما را ناشنيده گرفت اى مردم ! مانمى دانيم كه بايد براى چه خود را به كشتن دهيم ؟ و چون با منافقان قوم خودبازمى گشت , ((عبدالله بن عمرو)) در پى ايشان شتافت كه آنها را از رفتن بازدارد, ولى نتيجه نگرفت و نااميد برگشت .
دو قبيله ((بنى حارثه )) و ((بنى سلمه )) نيز سست شدند و خواستند برگردند كه خداونداستوارشان ساخت (آل عمران / 122).
 

رسول خدا در شيخان

در اين منزل بود كه رسول خدا در بازديد سپاهيان , پسران كمتر از 15 سال همچون ((اسامة بن زيد)) و را به مدينه بازگرداند و در ((خندق )) كه 15 ساله شده بودند آنها رااجازه شركت در جنگ داد.
 

روز احد

رسول خدا شب را در ((شيخان )) به سر برد, سحرگاهان از شيخان حركت كرد و نمازصبح را در احد به جاى آورد, سپس به صف آرايى سپاه پرداخت و كوه ((عينين )) درطرف چپ مسلمانان قرار گرفت و ((عبدالله بن جبير)) را با 50 نفر تيرانداز بر شكاف آن گماشت و سفارش كرد كه در همان جا بمانند و سواران دشمن را با تيراندازى دفع كنندكه از پشت سر هجوم نياورند و فرمود: ((اگر كشته شديم ما را يارى ندهيد و اگر غنيمت برديم با ما شركت نكنيد)).
 

صف آرايى قريش

سه هزار مرد جنگى به صف ايستادند, فرماندهى ميمنه را ((خالدبن وليد)) وفرماندهى ميسره را ((عكرمة بن ابى جهل )) برعهده گرفت و پرچم قريش را((طلحة بن ابى طلحه عبدرى )) به دست داشت .
 

خطبه رسول خدا(ص )

رسول خدا در روز احد پس از آن كه سپاه خود را منظم ساخت و صفها را آراست ,پيش روى سپاه ايستاد و خطبه اى ايراد كرد كه در متون تاريخ اسلام ذكر شده است ((174)).
 

نقش زنان قريش در جنگ

هنگامى كه دو لشكر به روى هم ايستادند و جنگ درگرفت , زنان قريش به رهبرى ((هند)) همسر ابوسفيان , نقش دف زدن و تصنيف خواندن پشت سر مردان سپاهى را به عهده گرفتند و از اين راه آنان را بر جنگ دلير مى ساختند و كشتگان بدر را به يادشان مى آوردند ((175)).
ابتدا پرچمداران قريش يكى پس از ديگرى به دست سپاهيان اسلام كشته شدند وبا كشته شدن 11 نفر از پرچمداران قريش , ساعت بيچارگى قريش فرارسيد, مردان جنگى و زنان , همگى رو به گريز نهادند و اگر دختر ((علقمه )) پرچم را به دست نگرفته بود و تيراندازان مسلمين شكاف كوه را رها نمى كردند, پيروزى مسلمانان قطعى به نظرمى رسيد.
 

نتيجه معصيت و نافرمانى

پس از گريختن سپاه قريش , بعضى از تيراندازان مسلمين گفتند: ديگر چرا اين جابمانيم ؟, اينك برادران شما به جمع آورى غنيمت پرداخته اند, ما هم با آنها شركت كنيم و سخن رسول خدا را كه فرموده بود: ((همان جا بمانيد, اگر كشته شديم ما را يارى ندهيدو اگر غنيمت برديم با ما شركت نكنيد)) فراموش كردند و بيشتر 50 نفر به ميدان جمع غنيمت سرازير شدند و جز ((عبدالله بن جبير)) با كمتر از 10 نفر باقى نماندند كه آنها براثرحمله ((خالدبن وليد)) و ((عكرمة بن ابى جهل )) به شهادت رسيدند گريزندگان قريش ديگر بار به جنگ پرداختند, در اين ميان فريادى برآمد كه محمد كشته شد و((عبدالله بن قمئه )) گفت : من محمد را كشتم و كار مسلمانان به پريشانى و دشوارى كشيدو دشمن به رسول خدا راه يافت و ((عتبة بن ابى وقاص )) دندان پيشين رسول خدا راشكست و روى او را مجروح ساخت و لبش را شكافت و رسول خدا در يكى ازگودالهايى كه ابوعامر براى مسلمانان كنده بود افتاد پس على بن ابى طالب دست رسول خدا را گرفت و مالك بن سنان خون روى رسول خدا را مكيد و فروبرد.
چهار نفر از قريش كه بركشتن رسول خدا همداستان شدند عبارتند از:عبدالله بن شهاب زهرى , عتبة بن ابى وقاص زهرى , عبدالله بن قمئه , ابى بن خلف .
 

رسول خدا در پناه كوه

نخستين كس از اصحاب كه بعد از هزيمت مسلمانان و شهرت يافتن شهادت رسول خدا(ص ), رسول خدا را شناخت , ((كعب بن مالك )) بود, او به چند نفرى كه باقى مانده بودند گفت : اى مسلمانان ! شما را مژده باد كه رسول خدا اين جاست آنگاه گروهى ازمسلمانان , رسول خدا را به طرف دره كوه بردند و على بن ابى طالب سپر خود را از((مهراس ((176)) )) پر آب كرد و نزد رسول خدا آورد تا بياشامد ابن اسحاق مى نويسد كه : رسول خدا نماز ظهر روز احد را به علت زخمهايى كه برداشته بود نشسته خواند و مسلمانان هم نشسته به وى اقتدا كردند.
 

سخنان ابوسفيان

پس از آن كه جنگ برگزار شد, ((ابوسفيان )) نزديك كوه آمد و با صداى بلند گفت :جنگ و پيروزى نوبت است , روزى به جاى روز بدر, اى ((هبل )) سرافراز دار رسول خداگفت تا وى را پاسخ دهند و بگويند: خدا برتر و بزرگوارتر است , ما و شما يكسان نيستيم , كشته هاى ما در بهشت اند و كشته هاى شما در دوزخ .
باز ((ابوسفيان )) گفت : ما ((عزى )) داريم و شما نداريد به امر رسول خدا در پاسخ ‌وى گفتند: خدا مولاى ماست و شما مولا نداريد آنگاه ((ابوسفيان )) فرياد زد و گفت :وعده ما و شما در سال آينده در بدر رسول خدا گفت تا به وى پاسخ دادند: آرى وعده ميان ما و شما همين باشد.
 

ماموريت على بن ابى طالب

رسول خدا (ص ) پس از بازگشتن ابوسفيان , على بن ابى طالب (ع ) را فرستاد و به وى فرمود: در پى اينان برو و ببين چه مى كنند اگر شتران خود را سوار شدند و اسبها را يدك كشيدند, آهنگ مكه دارند و اگر بر اسبها سوار شدند و شترها را پيش راندند آهنگ مدينه كرده اند, اما به خدا قسم كه : در اين صورت در همان مدينه با ايشان خواهم جنگيد.
على (ع ) رفت و بازگشت و گزارش داد كه شترها را سوار شدند و اسبها را يدك ساختند و راه مكه را در پيش گرفتند.
 

شهداى احد

ابن اسحاق : شهيدان احد را 65 نفر شمرده است ((177)) ابن هشام 5 نفر ديگر را به عنوان استدراك افزوده است ((178)).
ابن قتيبه مى گويد: روز احد 4 نفر از مهاجران و 70 نفر از انصار به شهادت رسيدند ((179)).
ابن ابى الحديد مى گويد, واقدى از قول ((سعيدبن مسيب )) و ((ابوسعيدخدرى )) گفته است كه : تنها از انصار در احد 71 نفر به شهادت رسيدند, آنگاه 4 نفر شهداى قريش رانام مى برد و 6 نفر هم از قول اين و آن مى افزايد و مى گويد: بنابراين شهداى مسلمين دراحد 81 نفر بوده اند ((180)).
 

شهادت حمزة بن عبدالمطلب

حمزه (سيدالشهدا), از مهاجران , پس از كشتن چند تن از كفار قريش , خود به دست ((وحشى )) غلام ((جبيربن مطعم )) به شهادت رسيد و چون وحشى به مكه برگشت به پاداش اين عمل آزاد شد و در روز فتح مكه به طائف گريخت , اما به او بشارت دادند كه هر گاه كسى شهادت حق بر زبان راند, هر كه باشد محمد او را نمى كشد, پس نزد رسول خدا رفت و بيدرنگ شهادت حق بر زبان راند و خود را معرفى كرد رسول خدا به اوفرمود: ((روى خود را از من پنهان دار كه ديگر تو را نبينم )) و او هم تا رسول خدا زنده بودخود را از نظر آن بزرگوار دور مى داشت .
 

هند و حمزه

هند و زنانى كه همراه وى بودند, شهداى اسلام را مثله كردند و هند خلخال وگردنبند و گوشواره هرچه داشت همه را به ((وحشى )) غلام ((جبير)) داد و جگر حمزه رادرآورد و جويد, اما نتوانست فرو برد و بيرونش انداخت .
ابن اسحاق , اشعارى از هند نقل مى كند كه درآنها به شكافتن شكم و در آوردن جگرحمزه افتخار مى كند.
 

ابوسفيان و حمزه

ابوسفيان , نيزه خود را به كنار دهان ((حمزة بن عبدالمطلب )) مى زد و سخنى جسارت آميز مى گفت , كه ((حليس بن زبان )) بر وى گذر كرد و كار ناپسند او را ديد وگفت : اين مرد سرور قريش است كه با پيكر بيجان او چنين رفتار مى كنى ! ابوسفيان گفت : اين كار را از من نهفته دار كه لغزشى بود.
 

رسول خدا و حمزه

رسول خدا(ص ), چندين بار پرسيد كه : ((عموى من حمزه چه كرد؟)), على (ع )رفت و حمزه را كشته يافت و رسول خدا را خبر داد رسول خدا رفت و بر كشته حمزه ايستاد و گفت : هرگز به مصيبت كسى مانند تو گرفتار نخواهم شد و هرگز در هيچ مقامى سخت تر ازاين بر من نگذشته است , سپس فرمود: ((جبرئيل نزد من آمد و مرا خبر داد كه حمزه در ميان هفت آسمان نوشته شده : حمزة بن عبدالمطلب اسدالله واسد رسوله )).
 

صفيه و حمزه

((صفيه )) چون با اجازه رسول خدا بر سر كشته برادرش ((حمزه )) حاضر شد و برادررا با آن وضع ديد, بر او درود فرستاد و گفت : انالله و انااليه راجعون و براى وى استغفاركرد.
 

به خاك سپردن حمزه

رسول خدا فرمود: تا حمزه را با خواهرزاده اش ((عبدالله بن جحش )) كه او را نيز گوش وبينى بريده بودند, در يك قبر به خاك سپردند.
 

حمنه و حمزه

((حمنه )) دختر ((جحش بن رئاب )) (خواهر عبدالله ) چون خبر شهادت برادرش عبدالله را شنيد كلمه استرجاع را برزبان راند وبراى او طلب آمرزش كرد و چون ازشهادت خالوى خود ((حمزه )) باخبر شد نيز كلمه استرجاع را بر زبان راند و براى وى طلب آمرزش كرد, اما هنگامى كه از شهادت شوهرش ((مصعب بن عمير)) باخبر گشت فرياد وشيون كشيد رسول خدا گفت : ((همسر زن را نزد وى حسابى جداست )).
 

زنان انصار و حمزه

رسول خدا(ص ) دربازگشت از احد, شنيد كه زنان انصار بركشته هاى خود گريه وشيون مى كنند گريست و گفت : ليكن حمزه را زنانى نيست كه بر وى گريه كنندسعدبن معاذ و اسيدبن حضير كه اين سخن را شنيدند, زنانشان را فرمودند تا بروند و برحمزه عموى رسول خدا سوكوارى كنند چون رسول خدا شنيد كه در مسجد براى حمزه گريه و شيون مى كنند, فرمود: ((خدا رحمتتان كند, برگرديد كه در همدردى كوتاهى نكرديد)).
 

نام چند تن ديگر از شهداى احد

1 عبدالله بن جحش : از مهاجران ((عمه زاده رسول خدا)) بود كه در نبرد با دشمن به دست ((ابوالحكم بن اخنس )) كشته شد و گوش و بينى او را بريدند و به نخ كشيدند, چهل وچند ساله بود و به ((المجدع فى الله )) لقب يافت وى به هنگام نبرد شمشيرش شكست ,رسول خدا چوب خشك خرمايى به او داد و در دست او به صورت شمشيرى درآمد كه ((عرجون )) ناميده مى شد ((181)).
2 مصعب بن عمير: از مهاجران بود كه لواى آنها را بر دست داشت , به دست ((عبدالله بن قمئه ليثى )) به شهادت رسيد, آنگاه رسول خدا لوا را به على بن ابى طالب داد.
3 شماس بن عثمان : از مهاجران بود كه رسول خدابه هر طرف مى نگريست او رامى ديد كه با شمشير خويش از وى دفاع مى كند و چون رسول خدا افتاد, خود را سپر وى قرار داد تا به شهادت رسيد.
4 عمارة بن زياد: از انصار (از قبيله اوس ) بود وى همچنان مى جنگيد تا ديگر قادربه حركت نبود, پس رسول خدا به ((عماره )) كه چهارده زخم برداشته بود, گفت :((نزديك من آى , نزديك , نزديك )) تا صورت روى قدم رسول خدا نهاد و به همان حال بود تا جان سپرد.
5 عمروبن ثابت : از انصار و معروف به ((اصيرم ))بود كه داخل بهشت شد بى آن كه ركعتى نماز خوانده باشد, چه اين كه پيوسته از قبول اسلام امتناع مى ورزيد, اما چون رسول خدا براى احد بيرون رفت , اسلام به دلش راه يافت , پس اسلام آورد و شمشيرخود را برگرفت و نبرد همى كرد تا از پاى درآمد و چون قصه او را به رسول خدابازگفتند, فرمود: او بهشتى است .
ثابت بن وقش : كه خود و برادرش ((رفاعه )) و دو پسرش ((عمرو)) و ((سلمه )) در احدبه شهادت رسيدند و داستان شهادت او را در ترجمه پدر ((حذيفه )) ذكر مى كنيم .
7 حسيل بن جابر: از انصار و معروف به ((يمان )) پدر ((حذيفه )) بود كه رسول خدا(ص ) او و ((ثابت بن وقش )) را كه هر دو پير و سالخورده بودند و در برجها جاى داده بود, يكى از آن دو به ديگرى گفت : به خدا قسم , از عمر ما جز اندكى نمانده است , پس بهتر آن است كه شمشيرهاى خود را برگيريم و به رسول خدا بپيونديم , باشد كه خداشهادت را به ما روزى فرمايد, آنها با شمشيرهايشان بيرون آمدند و درميان سپاه واردشدند, ثابت به دست مشركان به شهادت رسيد و پدر ((حذيفه )) درگير و دار جنگ باشمشير خود مسلمانان به شهادت رسيد و چون حذيفه گفت : پدرم را كشته ايد, او راشناختند, پس حذيفه براى ايشان طلب مغفرت كرد و چون رسول خدا خواست ديه او رابپردازد, ديه را هم بر مسلمانان تصدق داد و علاقه رسول خدا به وى افزوده گشت .
8 حنظلة بن ابى عامر: از انصار و معروف به ((غسيل الملائكه )) بود كه در روز جنگ با ابوسفيان نبرد مى كرد, در اين ميان ((شدادبن اسود)) بر وى حمله برد و او را به شهادت رسانيد رسول خدا درباره ((حنظله )) گفت : ((حنظله را فرشتگان غسل مى دهند)) و بدين جهت ((غسيل الملائكه )) لقب يافت .
9 عبدالله بن جبير: از انصار بود كه روز احد فرماندهى 50 نفرتيرانداز را برعهده داشت , هر چند تيراندازان براى جمع آورى غنيمت به ميدان كارزار سرازير شدند, اما اوتنها كسى بود كه طبق دستور رسول خدا همچنان برجاى خويش استوار بماند تا به شهادت رسيد.
10 ا نس بن نضر: از انصار بود, هنچنان كه پيش مى تاخت , به سعدبن معاذ گفت :اين است بهشت كه بوى آن را از صحنه احد درمى يابم , آنگاه جنگ مى كرد تا به شهادت رسيد, در حالى كه هشتاد و چند زخم برداشته بود و مشركان چنان مثله اش كرده بودند كه خواهرش ((ربيع )) (دختر نضر) جز به وسيله انگشتان وى نتوانست او را بشناسد11 سعدبن ربيع : از انصار و از قبيله خزرج بود, رسول خدا گفت : ((كدام مرد است كه بنگرد سعدبن ربيع كارش به كجا رسيده ؟)) مردى از انصار برخاست و در جستجوى سعد برآمد, او را در ميان كشتگان پيدا كرد و هنوزمختصر رمقى داشت , به او گفت :رسول خدا امر فرموده است تا بنگرم كه آيا زنده اى يا مرده ؟ او در حالى كه دوازده زخم كارى كشنده داشت , گفت : من ازمردگانم , سلام مرا به رسول خدا برسان و به او بگو: خداتو را از ما جزاى خير دهد, بهترين جزايى كه پيامبرى را از امتش داده است و در دم درگذشت رسول خدا چون از ماجرا باخبر شد, گفت : خدا رحمتش كند.
12 خارجة بن زيد: از انصار و از قبيله خزرج بود, مالك بن دخشم مى گويد: در حالى كه سيزده زخم كارى برداشته بود به او گفتم : مگر نمى دانى كه محمد كشته شد؟ گفت :خداى او زنده است و نمى ميرد, تو هم مانند او از دين خود دفاع كن .
13 عبدالله بن عمرو: از انصار, پدر جابرانصارى بود ((جابر)) مى گويد: پدرم نخستين شهيد روز احد بود و به دست ((سفيان بن عبدشمس )) شهادت يافت و رسول خداپيش از هزيمت مسلمانان بر وى نماز گزارد.
14 عمروبن جموح : از انصار و از قبيله خزرج و پايش لنگ بود و چهار پسر داشت كه در جنگها دلاورانه مى جنگيدند و چون روز احد پيش آمد او را از شركت در جنگ معذور داشتند, اما ((عمرو)) نزد رسول خدا رفت و گفت : اميدوارم با همين پاى لنگ دربهشت قدم زنم رسول خدا گفت : خدا تو را معذور داشته , جهادى بر تو نيست و آنگاه به پسرانش گفت : او را مانع نشويد, شايد خدا شهادت را به وى روزى كند پس عمرو به اميد شهادت به راه افتاد و چون به شهادت رسيد, رسول خدا فرمود: ((عمرو)) و((عبدالله بن عمرو)) را كه در دنيا دوستانى با صفا بوده اند, در يك قبر دفن كنيد.
15 خلادبن عمرو: كه با پدرش ((عمرو)) و سه برادرش : ((معاذ)), ((ابوايمن )) و((معوذ)) در بدر شركت كرده بودند, روز احد خود و پدرش ((عمرو)) و برادرش ((ابوايمن )) به شهادت رسيدند.
16 مالك بن سنان : از انصار و از قبيله خزرج و پدر ((ابوسعيد خدرى )) بود كه روزاحد خون صورت رسول خدا را مكيد در اخلاق وى نوشته اند: سه روز گرسنه ماند و ازكسى سؤال نكرد.
17 ذكوان بن عبدقيس : از انصار مهاجرى بود كه به قول بعضى : او و ((اسعدبن زراره ))نخستين كسانى بودند كه اسلام را به مدينه آوردند.
18 مخيريق : از احبار و دانشمندان يهود و مردى توانگر بود و رسول خدا را بخوبى مى شناخت , ولى از دين خود دست برنمى داشت چون روز احد فرارسيد به رسول خدا واصحاب او پيوست و به خويشان خود وصيت كرد كه اگر امروز كشته شدم , دارايى من دراختيار محمد است , پس جهاد كرد تا كشته شد و برحسب روايت : رسول خدا درباره اومى گفت : ((مخيريق )) بهترين يهوديان است .
19 مجذربن ذيادبلوى : كه در جاهليت در يكى از جنگها ((سويدبن صامت )) راكشته بود, در روز احد به دست ((حارث )) پسر ((سويد)) به شهادت رسيد و حارث به مكه گريخت , اما بعدها به دستور رسول خدا كشته شد.
20 ثابت بن دحداحه : كه در روز احد مسلمانان پراكنده را گرد خود فراهم آورد وسفارش به جهاد كرد, چند نفر از انصار با او همراه شدند و جنگيدند, سرانجام با نيزه ((خالدبن وليد)) به شهادت رسيد.
21 يزيدبن حاطب : از نيكان مسلمين به شمار مى رفت و روز احد زخمهايى برداشت كه منتهى به شهادت او شد, اما پدرش كه از منافقان ((بنى ظفر)) بود نتوانست نفاق خود را نهفته دارد و گفت : اين پسر را فريب داديد تا جان خود را بر سر اين كارگذاشت .
 

داستان ام عماره

ام عماره نسيبه ((182)) , دختر ((كعب بن عمرو)) روز احد سپاهيان اسلام را آب مى داد, اماچون مسلمانان و رسول خدا از سوى دشمن در خطر قرار گرفتند, به جنگ پرداخت وشمشير مى زد و زخمهايى برداشت و چون ((عبدالله بن قمئه )) به قصد كشتن رسول خداپيش تاخت , همين زن و ((مصعب بن عمير)) سر راه بر وى گرفتند و در اين گير و دار,((عبدالله )) ضربتى بر شانه ((ام عماره )) نواخت كه سالها بعد, جاى آن گود و فرورفته مانده بود.
 

داستان قتادة بن نعمان

رسول خدا در جنگ احد, آن همه با كمان خود تيراندازى كرد كه دو سر آن درهم شكست , پس قتاده آن را برگرفت و نزد وى برد در همان روز چشم قتاده آسيب ديد, به طورى كه روى گونه اش افتاد رسول خدا آن را با دست خود جابه جا كرد و از چشم ديگرش زيباتر و تيزبين تر شد ((183)).
 

داستان قزمان منافق

((قزمان )) در ميان بنى ظفر و هم پيمان ايشان بود, رسول خدا مى گفت : او از مردان دوزخى است قزمان در روز احد همراه مسلمانان , سخت جهاد كرد و 7 يا 8 نفر ازمشركان را به تنهايى كشت , اما با زخم فراوانى او را به محله بنى ظفر آوردند, به او گفتند:دل خوش دار كه به بهشت مى روى گفت : به چه دل خوش كنم ؟ به خدا قسم , جز براى خاطر شرف قبيله ام , جنگ نكردم , آنگاه كه درد زخمها او را به ستوه آورده بود, تيرى ازجعبه اش درآورد و خودكشى كرد.
 

كشته هاى قريش

ابن اسحاق 22 نفر از كشته هاى قريش را نام مى برد كه از جمله آنهاست : 1 طلحة بن ابى طلحه , 2 ابوسعيدبن ابى طلحه , 3 عثمان بن ابى طلحه , 4 مسافع بن طلحه , 5 جلاس بن طلحه , 6 حارث بن طلحه , 7 ارطاة بن عبد شرحبيل , 8 ابويزيدبن عمير, 9 قاسطبن شريح , 10 صؤاب حبشى , 11 ابوعزه : عمروبن عبدالله جمحى , 12 ابى بن خلف بن وهب .
آخرين نفر, قصد كشتن رسول خدا را داشت , ياران رسول خدا گفتند: بر وى حمله بريم , فرمود: بگذاريد پيش آيد و چون پيش آمد و نزديك رسيد, رسول خدا پيش تاخت و چنان بر او ضربتى زد كه او از اسب بيفتاد و چندين بار درغلتيد.
 

رسول خدا در مدينه

چون رسول خدا (ص ) به خانه اش (مدينه ) بازگشت , شمشير خود را به دختر خود((فاطمه )) داد و گفت : دختر جان ! اين شمشير را شستشو ده , به خدا قسم كه امروز به من راستى كرد على بن ابى طالب , همين گفته را به فاطمه نيز تكرار كرد.
ابن هشام روايت مى كند كه روز احد منادى ندا كرد: ((لاسيف الاذوالفقار و لا فتى الا على ((184)) در همين غزوه بود كه رسول خدا به على گفت : ان عليا منى , و انا منه ((هماناعلى از من است و من از اويم ((185))
)).
به گفته ابن اسحاق : 60 آيه از سوره آل عمران درباره روز احد, نزول يافته است .
 

غزوه حمراالاسد

روز شنبه هفتم (يا پانزدهم ) شوال سال سوم هجرت , جنگ احد پايان پذيرفت ورسول خدا به مدينه بازگشت و شب يكشنبه را درمدينه بود و مسلمانان هم به معالجه مجروحين خود پرداختند رسول خدا بلال را فرمود تا مردم را به تعقيب دشمن فراخواندو جز آنان كه ديروز همراه بوده اند, كسى همراهى نكند, در اين ميان ((جابربن عبدالله ))كه پدرش در احد به شهادت رسيده بود و بنا به دستور پدر براى سرپرستى خاندانش درمدينه مانده و از شركت در جنگ احد معذور و محروم گشته بود, از رسول خدادرخواست كرد تا او را به همراهى خويش سرافراز كند و رسول خدا تنها به او اذن داد كه در حمراالاسد شركت كند.
ابوسفيان و همراهان وى مشورت مى كردند كه بازگردند و هركه را از مسلمانان باقى مانده است از ميان ببرند, اما ((صفوان )) اين راى را نپسنديد و پيشنهادشان را رد كردرسول خدا بعد از شنيدن اين گزارش و مشورت با بعضى از صحابه تصميم حركت وتعقيب دشمن گرفت .
بزرگان اصحاب , زخمداران را فراخواندند و مردان قبايل با اين كه هر كدام چندين زخم برداشته بودند به راه افتادند و رسول خدا براى ايشان دعا كرد.
رسول خدا ((عبدالله بن ام مكتوم )) را در مدينه جانشين گذاشت و پرچم را به دست على (ع ) داد, زره و كلاه خود پوشيد و از در مسجد سوار شد و فرمود: ديگر تا فتح مكه مانند احد براى ما پيش آمدى نخواهد شد.
 

پيشتازان سپاه و شهيدان اين غزوه

رسول خدا سه نفر را طليعه فرستاد: سليطبن سفيان , نعمان بن خلف و مالك بن خلف كه مالك و نعمان دو برادر بودند و در ((حمراالاسد)) به دست دشمن گرفتار شدند و به شهادت رسيدند رسول خدا هر دو را در يك قبر به خاك سپرد و ((قرينان )) لقب يافتندرسول خدا تا ((حمراالاسد)) كه در هشت ميلى مدينه قرار دارد رهسپار شد وسه روز در آن جاماند و سپس به مدينه بازگشت .
 

داستان معبدبن ابى معبد خزاعى

قبيله خزاعه , چه مسلمان و چه مشرك , خيرخواه رسول خدا بودند, معبد هنوزمشرك بود كه ديد رسول خدا در تعقيب دشمن است رسول خدا هنوز در حمراالاسدبود كه معبد با ابوسفيان ملاقات كرد ابوسفيان ازمعبد پرسيد كه : چه خبر دارى ؟ گفت :محمد با سپاهى كه هرگز نديده ام , آكنده از خشم در تعقيب شما هستند ابوسفيان گفت :ما هنوز تصميم بازگشتن داريم تا هر كه را از سپاه ايشان زنده مانده است نابودكنيم گفت : من اين كار را مصلحت نمى دانم , با ديدن سپاهيان محمد اشعارى سروده ام وچون اشعار خود را خواند ((ابوسفيان )) بيمناك شد و فكر بازگشتن را از سر بدركرد.
 

فرق حق و باطل

 

((ابـوسـفـيـان )) به كاروانى كه عازم مدينه بود, رسيد و به آنان وعده داد كه اگر پيامى ازوى به محمد رسانند, فردا در بازار ((عكاظ)) شتران ايشان را مويز بار كند كاروانيان پذيرفتند و به دستور ابوسفيان در ((حمراالاسد)) رسول خدا و مسلمانان را بيم دادند كه ابوسفيان و سپاه قريش تصميم دارند تا بر شما بشورند و هر كه را از شما زنده مانده است از ميان ببرند, اما رسول خدا و مسلمانان چنان كه قرآن مجيد يادآور شده است , گفتند:حسبنااللّه و نعم الوكيل ((186)).
 

گرفتارى ابوعزه شاعر

((ابـوعـزه )) كـسى بود كه با رسول خدا عهد خويش بشكست و ديگران را عليه مسلمانان تحريك مـى كرد, او در غزوه حمراالاسد اسير شد و چون ديگر بار تقاضاى عفو و اغماض از رسول خدا كرد, در پـاسخ وى فرمود: همانا مؤمن دوباراز يك سوراخ ‌گزيده نمى شود, آنگاه به ((زبير)) يا ((عاصم بن ثابت )) فرمود تا گردن وى را بزنند.
 

داستان معاوية بن مغيره

((مـعـاويـة بـن مـغيره )) كه ((حمزه ))(ع ) را مثله كرده بود, در همين غزوه گرفتار شد وبه قول مـقـريـزى و ابن هشام , گريخت و به عثمان پناهنده شد و او از رسول خدا, سه روزبراى او مهلت گرفت كه اگر بعد از سه روز ديده شد كشته شود و پس از سه روززيدبن حارثه و عماربن ياسر او را در ((جما)) يافتند و كشتند.
 

ديگر حوادث سال سوم هجرت

1 ـ تزويج رسول خدا با ((حفصه )) دختر ((عمر)) (درماه شعبان ).
2 ـ ولادت امام حسن (ع ) در نيمه رمضان .
3 ـ تزويج رسول خدا با ((زينب )) دختر ((حزيمه )): ام المساكين (در ماه رمضان ).
 

صفحه قبل فهرست صفحه بعد